سهل‌ انگاری

5 اکتبر, 2013
 

نوشته: ساندرین دوپلسیس


اگر کسی از ما سؤال کند: «آیا سهل‌انگار هستید؟ » معمولاً جواب مثبت می‌دهیم، چون در غیر این صورت ممکن است از خود راضی به نظر برسیم. برعکس، اگر از ما بپرسند «در چه مواردی و از چه نظر سهل انگار هستید؟»، مسئله به نحوی پیچیده می‌شود. در واقع، چطور می‌توانیم موارد و میزان (گاهی/مرتباً، کم/ زیاد) سهل‌انگاری را در خود تشخیص دهیم، با در نظر گرفتن اینکه سهل‌انگاری پیامد بی‌توجهی است و به وضوح و به طور مستقیم تشخیص داده نمی‌شود یا اینکه، ما به طور کلی اهمیت چندانی به آن نمی‌دهیم.

البته، وقتی در انجام کاری سهل‌انگاری می‌کنیم، در ذهنمان صدای خفیف وجدان اخلاقی را می‌شنویم. اما این صدا فوراً به سبب کمبود انرژی برای اِعمال اراده و مقابله با آن در جریان گل‌آلود و بی‌پایان افکار اتوماتیک‌مان غرق می‌شود.

علاوه بر این، معمولاً آسان‌تر است کاری را آگاهانه انجام دهیم و بعد متوجه شویم که نمی‌بایست آن را انجام می‌دادیم تا اینکه در میان کارهایی که انجام نمی‌دهیم بخواهیم تشخیص دهیم که چه کاری را باید انجام دهیم. ایگو با مهارت کامل و با استفاده از ابزار مؤثری که در اختیار دارد می‌تواند سهل انگاری را که امری طبیعی و عادی به نظر می‌رسد از دیدمان پنهان یا حتی آن را توجیه کند.

حال چگونه می‌توانیم نشانه‌های سهل انگاری را در خود تشخیص دهیم.

ابتدا باید چند لحظه تأمل کنیم و موقعیت را ارزیابی کنیم مثلاً :

– آیا مرتباً کارهای مشخصی را به تأخیر می‌اندازم؟

– آیا دائماً اتفاقات ناخوشایندی برایم پیش می‌آید: جریمه رانندگی، تأخیر در پرداخت صورتحساب، تعمیر اضطراری وسایل خانه، وغیره؟

– آیا به خاطر تأخیر داشتن در انجام امور، عمل نکردن به تعهدات، بی‌نظمی، ناتمام گذاشتن کارها، اظهار نظرات بی‌مورد دائماً سرزنش می‌شوم؟

– آیا همه وسایلی را که قرض گرفته بودم پس داده‌ام، اگر کمکی دریافت کرده‌ام یا اگر مهمانی رفته‌ام، جبران کرده‌ام و… ؟


به موازات ارزیابی در امور مادی و اجتماعی می‌توانیم در امور معنوی خود نیز ارزیابی مشابهی انجام دهیم :

– آیا از علت آمدنم روی کرۀ خاک و اولویت‌های زندگی‌ام- چه از نظر نوع کارهایی که برعهده دارم و چه از لحاظ چگونگی انجام آنها- آگاهم؟

– آیا برنامۀ معنوی (لحظات توجه به مبدأ، مبارزه با بروزات نفس اماره، خدمت به خلق و غیره) دارم؟

– آیا احساس می‌کنم که هیچ‌وقت موفق نمی‌شوم برنامه‌‌ای را که تعیین کرده‌ام به درستی انجام دهم؟

– آیا شب، کارهایی که در طی روز انجام دادم را به دقت بررسی و ارزیابی می‌کنم؟

با پاسخ به این سوالات ساده احتمالاً متوجه می‌شویم که سهل‌انگاری در ما ذاتی است و آثار آن، هم در آنچه انجام می‌دهیم و هم در آنچه در انجامش اهمال می‌کنیم، مشاهده می‌شود و با میزان توجهی که به دیگران و چیزها داریم نسبت معکوس دارد. از طرف دیگر، تمایزی که بین امور مادی و معنوی قائل می‌شویم و در ابتدای کار برای طبقه‌بندی وظایف‌مان درست و مناسب به نظر می‌رسد ممکن است اصلاً صحیح نباشد. آیا سهل‌انگاری در امور مادی، که ایگو آن را خطای ناچیزی می‌شمارد، وقتی منجر به پایمال کردن حقوق دیگران می‌شود، مشکل معنوی نیست؟

و همین طور، از لحظه‌ای که با نیت وظیفۀ انسانی یا رضایت مبدأ با سهل‌انگاری خود مبارزه می‌کنیم آیا در میدان عمل معنوی نیستیم؟

مشکل اصلی این است که ایجاد انگیزه برای مبارزه با سهل انگاری کار آسانی نیست. با این وجود واکنش‌های شدید ناشی از سهل‌انگاری به اَشکال گوناگون پیامدهای مادی ناشی از آن را به ما گوشزد می‌کند. اما درک عواقب معنوی آنها، به مراتب دشوارتر است :

• حالات ناخوشایند روانی امکان یافتن ارتباط میان این حالات و سهل ‌انگاری‌هایمان را مشکل‌تر خواهد کرد به طوری که بیشتر مایلیم جامعه و دیگران را مقصر بدانیم. نمونه‌هایی از این حالات عبارتند از احساس ناراحتی درونی، از دست دادن کنترل، بدبینی، احساس منفی نسبت به کسانی که سهل انگاری ما مشکلاتی را برایشان ایجاد کرده و نارضایتی خود را به صراحت ابراز می‌کنند وغیره.

• رکود در فرایند سیرکمال اخلاقی با نادیده گرفتن حقوق دیگران.

• بی‌توجهی به معنویات به سبب درگیری فکری و نگرانی‌های ناشی از سهل‌انگاری و غیره.

دراین صورت بسیاری از موقعیت‌های پیشرفت از دست می‌رود، زنجیرۀ علیت منفی ایجاد می‌شود و درهای رسیدن به آینده مادی و معنوی بهتر بسته می‌شود،‌ و تا زمانی‌که کلید آن را که توجه است، پیدا نکنیم و فرایند علیت را در جهت مناسب هدایت نکنیم، بسته باقی خواهد ماند.

به کار بردن اراده و ایجاد انگیزه برای مقابله با سهل‌انگاری کار دشواری است و مانند یک دور باطل عمل می‌کند: هرچه اراده برای مبارزه کمتر باشد، نفوذ نفس اماره قویتر است و سهل انگاری کم اهمیت‌تر جلوه می‌کند و هرچه سهل انگاری کم اهمیت‌تر جلوه کند، انگیزه و اراده کمتر می‌شود. در این مورد هم مانند سایر موارد مبارزه با نفس باید حضور الهی را به خود یادآوری کنیم. اگر این حضور را فراموش نکنیم و با تواضع و صداقت از او کمک بخواهیم، انرژی او بدون شک اراده مان را تقویت خواهد کرد.


دو پیشنهاد عملی:

۱- یک سهل انگاری که به طور مداوم منجر به نادیده گرفتن حق دیگری می‌شود را در نظر بگیرید و سعی کنید آن را برطرف کنید. مثلاً بعد از استفاده از چیزی بلافاصله آن را سرجایش بگذارم( در غیر این صورت کس دیگری مجبور خواهد شد، زمانی را صرف این کار بکند)

۲- خود را وادار کنید دو یا سه بار در روز به رابطه‌تان با الوهیت فکر کنید و به معنای کلماتی که به او خطاب می‌کنید توجه کنید، گویی روبرویتان است. ( رجوع شود به مقالۀ «نکاتی برای عبادت»)

می‌توانیم از تمام روش‌ها و ابزار‌های یادآوری استفاده کنیم از جمله: یادداشت، یادآورهای الکترونیکی و غیره. اثرات سهل‌انگاری آن قدر آشکار است که از نگاه دیگران پنهان نمی‌ماند. توجه به نگاه انتقاد آمیز دیگران، این نقطه ضعف را به ما یادآوری می‌کند.

برگرفته از سایت e-OstadElahi.fr